Loopbaanbegeleiding

Acht regels voor reflectieve loopbaangesprekken

Over de in het artikel vermelde training is een brochure verschenen: Loopbaanreflectie in dialoog. Schets van een docententraining. De publicatie gaat in op de context, de inhoud en het belang van training van de training. Er staan ook enkele ‘regels’ in voor een reflectief loopbaangesprek: 

1. Spreek met en niet tegen een student.

2. ‘Let’s put emotion into motion’
Waardeer emoties, behandel ze met respect en geef ze geconcentreerde aandacht.

3. Voorkom rationalisatie door ‘kleine verhalen’ te maken
Wat gebeurde er precies en welke emoties riep dat op?

4. Verdiep en verbreed de kleine verhalen tot meerdere kleine verhalen.

5. Stimuleer vergelijkend leren, zodat het grote verhaal kan ontstaan.

6. Stel nooit ‘waarom’-vragen
Een ‘waarom’-vraag veronderstelt meestal ten onrechte, dat de student al weet door welke ‘leefregels’ hij zich in zijn gedrag laat leiden. Het gaat er juist om dat de student in staat wordt gesteld gaandeweg de eigen ‘leefregels’ te ontdekken. 

7. NIVEA: Niet Invullen Voor Een Ander.
Ga samen op zoek naar het ‘juiste woord’ dat de kern weergeeft van de ervaring die er voor de student toe doet.

8. Kijk naar de toekomst en gebruik daarbij dit ‘juiste woord’.

Loopbaan

begeleiding

 
•••••••••

 

 

Binnenste buiten op zijn kop

‘Loopbaanbegeleiding is iemand helpen een brug te bouwen, terwijl deze persoon er overheen loopt.’ Een prikkelende uitspraak van Frans Meijers, onderzoeker en lector Pedagogiek van de beroepsvorming aan de Haagse Hogeschool. Hij is een van de architecten van een training die docenten afscheid laat nemen van de traditionele loopbaanbegeleiding.

Loopbaanbegeleiding – ook wel loopbaanontwikkeling of LOB (Loopbaanoriëntatie en –begeleiding) genoemd – is een hype. Wie de kamerstukken van de Tweede Kamer van de afgelopen 12 maanden doorleest, stuit regelmatig op de term. LOB wordt gezien als een wondermiddel dat onder meer zorgt voor een verlaging van de jeugdwerkloosheid, een betere doorstroom in het beroepsonderwijs en een betere aansluiting op de arbeidsmarkt. ‘Aan de ene kant is al die aandacht mooi’, vindt Frans Meijers. ‘Toen ik in 1990 als vicevoorzitter van de Raad voor Studie- en Beroepskeuze het onderwerp aanroerde, keek iedereen me glazig aan. Maar het is ook zorgelijk: LOB wordt een containerbegrip waar een school alles onder kan scharen. Om er vervolgens weer een lesje van te maken. Dat gaat dus niet werken. Want LOB is geen lesje.’

Ervaren en ontdekken
Dat vraagt om nadere uitleg: ‘Traditioneel onderwijs is kennisoverdracht. De rol van de docent daarbij is feedback geven: je stelt een vraag waarop je reageert als je het foute antwoord krijgt. Bij loopbaanbegeleiding zijn geen foute antwoorden. Je kunt alleen maar feedback geven als het doel duidelijk is. Maar weet een jongere al precies wat voor hem een goede loopbaan is? Nee, dat moet hij gaandeweg ontdekken. Loopbaanbegeleiding is iemand helpen een brug te bouwen, terwijl hij er overheen loopt. Het doel – wat is voor jou een goede loopbaan – krijgt pas vorm en inhoud door ervaringen op te doen. Die ervaringen moeten voorop staan; in het traditionele onderwijs staat juist de theorie voorop.’

‘Deze training is als het loopbaanbegeleiden zelf: deelnemers gaan met elkaar het gesprek aan’

Om jongeren te laten leren van hun ervaringen, bedacht Meijers samen met onder andere Marinka Kuipers een training voor docenten, waarin deze leren om een zogeheten reflectieve loopbaandialoog met hun leerlingen/studenten te houden. ‘Een dergelijke dialoog is volstrekt anders dan men gewend is’, aldus Meijers. ‘Het brengt een mind shift teweeg: wat de docenten gewend zijn te doen wordt volledig binnenste buiten en op zijn kop gezet.’ 

Met de billen bloot
De training is eveneens anders dan veel docenten gewend zijn. Het sleutelbegrip daarbij is ‘zelf ervaren’. Meijers: ‘Vaak neigt een training naar traditioneel onderwijs. Deze training is als het loopbaanbegeleiden zelf: de deelnemers gaan met elkaar in gesprek aan de hand van zelf opgenomen filmpjes van LOB-gesprekken met hun leerlingen. Dat is altijd erg confronterend: de deelnemers gaan met de billen bloot. Pas als ze zelf in hun praktijk ervaren wat een reflectieve dialoog oplevert, valt het kwartje en zien ze in hoe het totaal anders kan. En dat is het begin van een nieuwe start.’

HPBO heeft een aantal innovatiearrangementen opgezet op gebied van loopbaanleren. Recent voorbeeld is het arrangement ‘Prepared for your future: doorbraak in loopbaanleren’. Daarin is de loopbaandialoog eveneens een sleutelbegrip. 

MOOC’s
De laatste tijd winnen MOOC’s aan populariteit. Deze massive open online courses kunnen effectief zijn om docenten digitaal bij te spijkeren, meent Rubens. ‘Grote kracht is dat ze laagdrempelig zijn. Je kunt op elk moment meedoen, naar behoefte onderdelen afnemen. Zelf heb ik onlangs een MOOC ontwikkeld over blended learning. Docenten moesten hierbij aan de slag met herontwerp van hun eigen cursus of opleiding. Ze konden het geleerde meteen in de praktijk toepassen. Dat werkt. Wat ik nog mooier vind: meerdere docenten hebben de tools die ze hebben leren kennen direct ingezet als innovatieve onderwijsvorm. Tools zoals Screencast-software, maar ook Student Response Systemen zoals Socrative.’

Effecten training

De effecten van de training in loopbaanreflectiegesprekken zijn uitgebreid onderzocht. Docenten die het professionaliseringstraject hebben gevolgd, geven aan veel geleerd te hebben over

  • Welke vragen zij kunnen stellen om begeleidingsgesprekken meer loopbaangericht te maken
  • Hoe zij zich meer kunnen richten op sterke kanten van de student
  • Hoe zij studenten kunnen helpen reflecteren
  • Hoe zij de studenten meer invloed of zelfsturing kunnen geven in de loopbaan. De studenten onderstrepen het bovenstaande en vinden hun gesprekken reflectiever, activerender en betekenisvoller met het oog op hun loopbaanontwikkeling.