ICT-geletterdheid

 
••••••••••

 

 

Met een studiedag ben je er niet

Onderwijs geven zonder digitale competenties is anno 2015 ondenkbaar. Instellingen zijn al jaren bezig docenten ‘digitaler’ te laten werken. Sleutelvraag blijft: hoe kunnen docenten zich dergelijke competenties het beste eigen maken? Wat werkt wel en wat niet?

Video: Wilfred Rubens en Paul Kirschner over de rol van docenten bij 'Blended Learning'.


Wilfred Rubens, onafhankelijk adviseur en lector bij Hogeschool NTI, spreekt zelf graag van ICT-geletterdheid. Het gaat er volgens hem om dat docenten ICT leren inzetten om hun onderwijs te verbeteren. Hierbij zijn meerdere vaardigheden nodig. Praktische, instrumentele vaardigheden: de kennis en de handigheid om tools zoals een smartboard snel en eenvoudig in te zetten. Maar ook informatievaardigheden: weten hoe je kennis over je vak kunt vergaren via bijvoorbeeld informatieve websites, RSS-feeds of Google Alerts. 

Leren reflecteren
De belangrijkste vaardigheid – de impact leren kennen van ICT-middelen – gaat nog een stap verder. Rubens: ‘Het is cruciaal dat docenten leren reflecteren op de inzet van digitale middelen, dat ze zich realiseren wat sterke en zwakke punten zijn van tools en technologieën. Als je Facebook inzet: prima, maar weet dan wel dat Facebook niet kritisch omgaat met data van studenten. En als je in de les of tijdens college intensief met apps, blogs of sociale media wilt werken, schat dan ook het risico in of leerlingen na een tijdje overschakelen op Facebook, Instagram of Snapchat.’


Bij professionalisering is ICT
geen doel, maar ook niet
alleen een middel

Volgens Rubens zijn onderwijsinstellingen wel bezig met digitale competenties, maar ontbreekt het vaak aan borging. ‘Het verwerven van competenties is een proces. Het vraagt tijd. Er zijn nauwelijks docenten die niet willen. Als er al weerstand is komt die vaak voort uit onzekerheid of het feit dat het management te weinig ruimte en tijd geeft. Met een studiedag alleen ben je er niet. Zo krijg je geen resultaat, zo kom je niet tot ander gedrag.’

Leren en werken
Dé succesfactor bij het aanleren van nieuwe competenties is het direct en blijvend kunnen toepassen van kennis en vaardigheden. Rubens: ‘Het is, ook bij docenten, zaak om leren en werken te integreren. Kennis en gebruik van ICT moet gekoppeld zijn aan concrete leerdoelen, leerinhouden en leeractiviteiten. Het gebruik moet ingebed zijn binnen het onderwijs. Neem online groepsdiscussies, deze zijn nu vaak te vrijblijvend. Je moet daarom echt leren hoe je zo’n instrument doelgericht kunt inzetten. En weblogs kun je bijvoorbeeld prima inzetten voor reflectie. Maar het is onethisch om lerenden via blogs te laten reflecteren op hun persoonlijk functioneren.’

MOOC's
De laatste tijd winnen MOOC’s aan populariteit. Deze massive open online courses kunnen effectief zijn om docenten digitaal bij te spijkeren, meent Rubens. ‘Grote kracht is dat ze laagdrempelig zijn. Je kunt op elk moment meedoen, naar behoefte onderdelen afnemen. Zelf heb ik onlangs een MOOC ontwikkeld over blended learning. Docenten moesten hierbij aan de slag met herontwerp van hun eigen cursus of opleiding. Ze konden het geleerde meteen in de praktijk toepassen. Dat werkt. Wat ik nog mooier vind: meerdere docenten hebben de tools die ze hebben leren kennen direct ingezet als innovatieve onderwijsvorm. Tools zoals Screencast-software, maar ook Student Response Systemen zoals Socrative.’

Dé succesfactor bij het aanleren van nieuwe competenties is het direct en blijvend kunnen toepassen van kennis en vaardigheden. Rubens: ‘Het is, ook bij docenten, zaak om leren en werken te integreren. Kennis en gebruik van ICT moet gekoppeld zijn aan concrete leerdoelen, leerinhouden en leeractiviteiten. Het gebruik moet ingebed zijn binnen het onderwijs. Neem online groepsdiscussies, deze zijn nu vaak te vrijblijvend. Je moet daarom echt leren hoe je zo’n instrument doelgericht kunt inzetten. En weblogs kun je bijvoorbeeld prima inzetten voor reflectie. Maar het is onethisch om lerenden via blogs te laten reflecteren op hun persoonlijk functioneren.’
 
MOOC’s
De laatste tijd winnen MOOC’s aan populariteit. Deze massive open online courses kunnen effectief zijn om docenten digitaal bij te spijkeren, meent Rubens. ‘Grote kracht is dat ze laagdrempelig zijn. Je kunt op elk moment meedoen, naar behoefte onderdelen afnemen. Zelf heb ik onlangs een MOOC ontwikkeld over blended learning. Docenten moesten hierbij aan de slag met herontwerp van hun eigen cursus of opleiding. Ze konden het geleerde meteen in de praktijk toepassen. Dat werkt. Wat ik nog mooier vind: meerdere docenten hebben de tools die ze hebben leren kennen direct ingezet als innovatieve onderwijsvorm. Tools zoals Screencast-software, maar ook Student Response Systemen zoals Socrative.’

Vijf succesfactoren voor
ICT-geletterdheid

  • Professionaliteit
    ICT is geen doel, maar ook niet alleen een middel. ICT maakt leeractiviteiten mogelijk die zonder ICT niet uitgevoerd kunnen worden. Een MOOC is daar een voorbeeld van.
  • Houding
    Hebben docenten affiniteit met technologie, willen ze zich blijven ontwikkelen?
  • Gebruiksgemak
    Welke tools zijn eenvoudig in te zetten? Goede voorbeelden zijn Google Docs, Twitter, Youtube en Wordpress.
  • Leerlingen
    In hoeverre kunnen ze het eigen leerproces reguleren? Wat is hun taalvaardigheid? Als die beperkt is kun je bijvoorbeeld beter geen blogs inzetten.
  • Tijd en ruimte 
    Heeft het management voldoende geduld om digitale competenties te verwerven?