Sociale innovatie

 
•••••••••

 

 

Geef ideeën een kans

Veel inzet. Veel toewijding. Dat is er nodig om een onderwijsinstelling innovatie echt te laten omarmen. Henk Volberda, hoogleraar Strategisch Management aan de Rotterdam School of Management van de Erasmus Universiteit, pleit daarom voor een halve dag per week lummeltijd voor iedere docent. ‘De focus ligt vaak op verbetering van technologie. Maar driekwart van alle succesvolle innovaties komt juist tot stand door sociale innovatie.’

Bij innovatie denken scholen vaak dat outperformen op het gebied van technologie en ICT het ei van Columbus is. In de praktijk lukt outperformen zelden, terwijl de basis voor succes wel degelijk aanwezig is: het zit verscholen in het menselijk kapitaal van de instelling. Volgens hoogleraar Henk Volberda moet de focus verschuiven naar sociale innovatie: slimmer werken, talenten benutten, flexibel organiseren en co-creatie met het beroepsveld.

Transformationeel leiderschap
Sociale innovatie. Het klinkt zo eenvoudig, maar het is het niet. Volberda noemt een waslijst aan omstandigheden die dergelijke vernieuwing in de weg kan staan: een hiërarchische organisatiestructuur, te veel managers, werkdruk, budgetbewaking. De lijst is gemakkelijk uit te breiden. Het begint allemaal met de stijl van leiderschap, aldus Volberda.’ Transactioneel leiderschap, docenten enkel controleren op het correct uitvoeren van hun taak, werkt niet. Innovatie vraagt om transformationeel leiderschap. Een school moet visie hebben, open staan voor vernieuwing en daar ook de mogelijkheden voor bieden.’

Verleiden
Alleen transformationele leiders kunnen de professionals op de werkvloer verleiden om innovatief bezig te zijn. Dat gebeurt in de eerste plaats door docenten de tijd te geven, zegt Volberda. ‘Maak je als schoolleiding niet alleen druk om de productiviteit van vandaag, maar geef bijvoorbeeld elke docent een halve dag per week lummeltijd. Zij staan dicht bij de student en moeten zich af en toe eens afvragen “Hoe kan het anders?” en “Hoe kan het beter?”. Daar komen gegarandeerd prachtige nieuwe ideeën uit voort.’

‘Maak je als schoolleiding niet alleen druk over de productiviteit van vandaag’

‘Vergeet ook niet dat innovatie de toekomstige productiviteit en werkbeleving van een school vergroot.’ Die ideeën moeten vervolgens wel een kans krijgen om zich te bewijzen. Daar gaat het vaak alsnog mis. ‘Als het niet past binnen de bestaande systemen en structuren van de school of bedreigend is voor het management of andere medewerkers, gaat er al snel een streep doorheen.’

Even een ondernemingsplan
Andere plannen sterven een vroege dood omdat de inbrenger geen steun ervaart. Volberda: ‘Stel dat een docent een nieuwe manier van samenwerken bedenkt met een leerbedrijf. Als de leiding reageert met een welgemeend “Klinkt prima, maak je er even een businessplan bij?”, weet je zeker dat je al het enthousiasme wegmaait. Goede ideeën moet je faciliteren. Dat is de uitdaging voor scholen: innovatie stimuleren, de balans met efficiëntie niet uit het oog verliezen en zorgen voor interne kruisbestuiving van alle innovatie binnen de organisatie.’

Gideonsbende
Voor grote onderwijsinstellingen is het extra moeilijk om te innoveren. Te log, te veel managers. ‘Dat moet je als leiding anders aanpakken’, stelt Volberda. ‘Laat een kleiner team de eerste aanzet geven en als een Gideonsbende de rest van de instelling veroveren. Natuurlijk, docenten verruilen niet zomaar hun routines voor nieuwe vaardigheden. Ze zullen echter merken dat hun kennis in deze tijd snel veroudert. Met vertrouwen vanuit de leiding en met de eerste positieve resultaten op zak, wordt elke docent gelukkig van innovatie.’

De schijf van vijf
De beste manier om innovatie te laten werken is door elke te investeren euro in gelijke mate te verdelen.